Okeyde elini bitirmek demek, taşlarını geçerli perler halinde düzenlemek demektir. Per açma, bu yapıları kurup taşlarını düzene sokma sürecidir; perin ne olduğunu bilmezsen hangi taşı tutup hangisini atacağına da karar veremezsin. Bu sayfada perin tanımını, geçerli sayılması için gereken şartları, okey ve sahte okeyle eksik perin nasıl tamamlandığını, açma kararının ne zaman verileceğini ve en sık yapılan per hatalarını gerçek okey mekaniğine dayanarak örneklerle anlatıyoruz.
Per Nedir
Per, birbiriyle uyumlu en az üç taştan oluşan geçerli öbeğin genel adıdır. İki türü vardır: aynı renkten ardışık sayılardan kurulan seri ve farklı renklerden aynı sayıdan kurulan grup. Elindeki dağınık taşları bu yapılara böldüğünde eli tamamlamaya yaklaşırsın. Per açmanın amacı, 14 taşın tamamını eksiksiz biçimde geçerli perlere yerleştirmektir. İki per türünün ayrıntılı karşılaştırmasını seri ve grup sayfasında bulabilirsin.
Geçerli Per Şartları
Bir dizilimin per sayılması için iki temel şart vardır: en az üç taş içermesi ve ya seri ya da grup kuralına uyması. Karışık bir dizilim, örneğin farklı renklerden ardışık sayılar geçerli per değildir. Aşağıdaki tablo iki per türünün kurallarını yan yana koyar.
| Şart | Seri | Grup |
|---|---|---|
| Renk | Hepsi aynı renk | Hepsi farklı renk |
| Sayı | Ardışık, atlamasız | Hepsi aynı sayı |
| En az taş | 3 | 3 |
| En fazla taş | Renk uzadıkça sınırsız | 4 (dört renk) |
| Tekrar | Aynı taş iki kez olmaz | Aynı renk iki kez olmaz |
Burada altı çizilmesi gereken bir kural da şudur: bir taş aynı anda yalnızca tek bir perde sayılır. Tek bir mavi 5'i hem bir seriye hem bir gruba dahil edemezsin; eli açarken her taşın tam olarak bir öbeğe ait olması gerekir.
Seri Per Nasıl Kurulur
Seri, aynı renkten ardışık sayıların yan yana gelmesidir. En az üç taş gerekir ve hepsi tek renkten olmalıdır. Örneğin kırmızı 4, kırmızı 5, kırmızı 6 geçerli bir seridir. Seri uzatılabilir; aynı renkten 4-5-6-7 de geçerli bir perdir. Seri kurmanın en güzel yanı esnekliğidir: bir seriyi her iki ucundan da büyütebilirsin.
- Tüm taşlar aynı renkten olmalı.
- Sayılar ardışık olmalı, atlama olmamalı.
- En az üç taş gerekir.
Seride 1 taşı özel bir köşe taşıdır: 11-12-13-1 ve 1-2-3 geçerlidir, ama 13-1-2 geçersizdir, çünkü 1'den sonra dizi 2'ye bağlanmaz. Bu inceliği okey kuralları sayfasında ayrıca açtık.
Grup Per Nasıl Kurulur
Grup, farklı renklerden aynı sayının bir araya gelmesidir. Örneğin sarı 7, mavi 7 ve siyah 7 geçerli bir gruptur. Grup en fazla dört taş olur, çünkü dört renk vardır; aynı renkten iki taşı aynı grupta kullanamazsın. İki kırmızı 7 aynı grupta bulunamaz; bu en sık yapılan per hatalarından biridir.
- Tüm taşlar aynı sayıdan olmalı.
- Renkler farklı olmalı, aynı renk tekrar edemez.
- En az üç, en fazla dört taş.
Okey ve Sahte Okeyle Per Tamamlama
Per kurarken okey taşını ya da sahte okeyi eksik bir taşın yerine koyarak diziyi tamamlayabilirsin. Bu, per açmanın en güçlü aracıdır; çünkü bir okey, neredeyse her seriyi ya da grubu tek başına kurtarabilir. Örneğin elinde kırmızı 5 ve kırmızı 7 varsa, aradaki kırmızı 6'nın yerine okey koyarak seriyi tamamlarsın.
| Elindeki taşlar | Jokerle tamamlanan per | Joker neyin yerine geçer |
|---|---|---|
| Kırmızı 5, okey, kırmızı 7 | Kırmızı 5-6-7 serisi | Eksik kırmızı 6 |
| Sarı 9, mavi 9, okey | Üçlü 9 grubu | Eksik üçüncü renk 9 |
| Mavi 10, mavi 11, sahte okey | Mavi 10-11-12 serisi | Eksik mavi 12 |
Unutma: sahte okey "istediğim taş olsun" demez; yalnızca o elin gerçek okeyini temsil eder, ama bir perdeki eksik taşın yerine konabilir. Okeyin nasıl belirlendiğini göstergenin ne işe yaradığı sayfasında, iki joker arasındaki farkı ise sahte okey sayfasında bulabilirsin.
Per ile Çiftin Farkı
Per açmayı öğrenirken karıştırılan bir nokta da çiftlerdir. Çift, aynı renk ve aynı sayıdan iki taştır, örneğin iki kırmızı 5. Ama çift tek başına per sayılmaz; per en az üç taş ister. Yani iki taşlık bir eşleşme, ne kadar uyumlu olursa olsun, geçerli bir per değildir. Çift, perden tamamen ayrı bir bitiş yoludur ve elini baştan sona çiftlere göre kurmayı gerektirir.
Bu ayrım pratikte önemlidir, çünkü perli oyun ile çiftli oyun farklı taş toplama mantıkları ister. Perde esneklik vardır; bir taş birçok diziye aday olabilir. Çiftte ise tam birebir ikiz ararsın. İkisini aynı elde karıştıramazsın; ya tüm elin perlerden, ya da tümü çiftlerden oluşur. Çift yolunun ayrıntısını çift açma sayfasında bulabilirsin.
Per Açma Kararı: Ne Zaman Açmalı
Düz okeyde perleri eli bitirene kadar elinde tutarsın; açma anı, son taşı atıp eli kapattığın andır. 101 gibi puanlı varyantlarda ise perleri masaya indirmek ayrı bir aşamadır ve ilk açılış için belirli bir puan eşiği gerekir. Yani "per açma" kelimesi oynanan moda göre biraz farklı anlam taşır: düz okeyde dizip bitirmek, 101'de ise eli masaya indirmek.
Her durumda doğru zamanlama önemlidir. Bir peri çok erken sabitlemek, daha iyi bir kombinasyonu kaçırmana yol açabilir; çok geç toparlamak ise rakibin önce bitirmesine. Eli açma ve doğrulama sürecini eli açma sayfasında, 101'in açılış eşiğini ise 101 okey sayfasında ele aldık.
Per Açarken Sık Yapılan Hatalar
Geçerli per kuralları basit görünse de masada en çok tartışma bu noktada çıkar. İşte en sık görülen per hataları:
- Grupta aynı renk: İki kırmızı 7'yi aynı gruba koymak. Renkler farklı olmalı.
- Seride atlama: Kırmızı 4-6-7 gibi araları boş dizi kurmak. Sayılar ardışık olmalı.
- Renk karıştırma: Kırmızı 4, mavi 5, siyah 6 gibi seri sanıp farklı renk dizmek.
- 1'i yanlış köşeye koymak: 13-1-2 gibi geçersiz bir seri kurmaya çalışmak.
- Bir taşı iki perde saymak: Aynı taşı hem seriye hem gruba dahil etmek.
Bu hataları önceden tanımak, geçersiz perle bitirmeye çalışıp ceza yemekten korur. Daha geniş bir hata listesi için sık yapılan hatalar sayfasına bakabilirsin.
Per Kurarken Düşünme Sırası
Deneyimli oyuncu eline bakarken rastgele değil, belli bir sırayla per arar. Bu rutin, dağınık 14 taşı hızla düzene sokar. Önce taşları renklerine göre gruplarsın; aynı renkten yan yana gelen sayılar serinin tohumunu gösterir. Sonra aynı sayıdan farklı renkleri tararsın; bunlar grup adaylarıdır. En son okey ve sahte okeyi en çok ihtiyaç duyulan boşluğa yerleştirirsin.
Bu sıralamanın bir mantığı vardır: seriler genelde daha esnektir ve büyütülebilir, bu yüzden onlara öncelik vermek eli açık tutar. Gruplar ise dört taşla sınırlıdır. Joker en kıymetli kaynağın olduğu için onu sona bırakıp, gerçekten kapanmayan tek boşluğa koymak en verimli kullanımdır. Bir taşı birden fazla pere aday görmek de işe yarar; ama bitirirken her taşın tek bir perde sabitlenmesi gerektiğini unutma. Hangi taşı atacağına dair kararı bu okuma belirler; konuyu hangi taşı atmalı sayfasında ele aldık.
Örnekler
- Geçerli seri: mavi 9, mavi 10, mavi 11.
- Geçerli grup: kırmızı 3, siyah 3, sarı 3.
- Okeyli per: kırmızı 5, okey, kırmızı 7 (okey, eksik kırmızı 6'nın yerine geçer).
- Geçersiz: kırmızı 4, mavi 5, siyah 6 (renkler farklı, seri olmaz).
- Geçersiz: kırmızı 7, kırmızı 7, sarı 7 (grupta aynı renk tekrar edemez).
Sık Sorulanlar
Perleri doğru kurmak, el açmanın ve bitirmenin temelidir. Aşağıda en çok sorulan per sorularını yanıtlıyoruz.