Okeyde kim kazandı sorusunun cevabı çoğu zaman taşlarda değil, kağıttaki rakamlardadır. Okey puan hesaplama, her elin sonunda kimin ne yazdığını ve maçın toplamında kimin önde olduğunu belirler. Bu sayfada hem klasik düz okeyin "el düşürme" sistemini, hem 101 okeyin taş değerine dayalı skorunu, hem okeyle ve çiftle bitişin puana etkisini, hem de ceza durumlarını gerçek örnek ve tablolarla anlatıyoruz. Amaç, el bitince kim ne yazacak diye tartışmayı tamamen ortadan kaldırmak.
İki Ayrı Puan Sistemi Vardır
Okeyde tek bir puanlama yoktur; oynanan moda göre mantık tamamen değişir. Klasik düz okeyde puan, elini ilk bitiren lehine rakiplerden düşülen sabit bir cezadır. 101 okeyde ise her oyuncu elinde kalan taşların üzerindeki sayıları toplar ve maç turlar boyunca biriken bu puanlarla yürür. Bu yüzden bir masaya oturmadan önce hangi sistemin geçerli olduğunu netleştirmek, sonradan çıkacak tartışmanın yarısını baştan keser. Aşağıda iki sistemi ayrı ayrı, sonra da yan yana ele aldık.
Düz Okeyde El Düşürme Mantığı
Klasik düz okeyin en yaygın puanlama biçimi "el düşürme" sistemidir. Burada her oyuncu sabit bir puanla, çoğunlukla 20 puanla başlar. Eli kim bitirirse, diğer oyuncuların puanından belirli bir miktar düşülür. Burada düşük puan kötüdür: puanı önce sıfıra düşen oyuncu elenir ya da o el itibarıyla en az puanlı kişi geride kalmış sayılır. Yani bu sistemde puanını korumak, eli bitiremeyince ceza yememekle olur.
Bazı Türkçe masalar aynı şeyi ters yönde, yani "kazanan lehine eksi puan yazma" olarak gösterir. Mantık birebir aynıdır, yalnızca artı ve eksi yönü sunum tercihidir. Önemli olan, bir elde kaç puanın el değiştirdiğini bilmektir. Aşağıdaki tablo standart düz okeyde hangi bitişin ne kadar düşürdüğünü gösterir.
| Bitiş türü | Diğer oyunculardan düşen | Açıklama |
|---|---|---|
| Normal bitiş | 2 puan | Eli geçerli perlerle düz bitiren oyuncunun standart kazancı. |
| Okeyle (joker atarak) bitiş | 4 puan | Son taş olarak gerçek okey atılırsa ceza iki katına çıkar. |
| Çiftle (7 çift) bitiş | 4 puan | Tüm el çiftlerden kurulup bitirilirse ceza iki katı sayılır. |
| Gösterge eşini açma | 1 puan | Çekmeden önce gösterge eşini gösteren oyuncu küçük bir avantaj alır. |
Tablodaki değerler en yaygın standardı yansıtır; bazı masalar miktarları kendi içinde değiştirebilir. Bitiş türlerinin kuralını okey kuralları sayfasında, okeyle bitişin ayrıntısını ise okeyle bitirme sayfasında topladık.
Okeyle Bitişin Puana Etkisi
Eli okey taşını son atış olarak kullanarak kapatmak, o eli iki kat değerli kılar. Normalde rakiplerin yazacağı veya rakiplerden düşecek puan ikiye katlanır. Bu, skoru tek elde belirgin biçimde açan bir avantajdır, ama bedeli vardır: elindeki en değerli taşı, yani her şeyin yerine geçen jokeri, son ana kadar tutmak ve doğru anda atmak gerekir. Bu yüzden okeyle bitiş, garantiye yakın bir elde denenir; erken denenirse okeyi boşa harcama riski taşır. Riskin ne zaman değdiğini okeyle bitirme sayfasında ayrı ele aldık.
Çiftle Bitişte Puan
Çift, aynı sayı ve aynı renkten iki taştır. Çifte bitmek için elinde 7 çift, yani 14 taşın tamamı çiftler halinde toplanmalıdır. Çiftle bitiş normal bitişe göre daha değerlidir, çünkü aynı taştan iki tane bulmak seri tamamlamaktan daha şanslı bir iştir. Bu zorluğun karşılığı, puanın iki katına çıkmasıdır. Çiftli yola girersen artık per kurmazsın, tüm elini çiftlerden örersin; yarı per yarı çift bir el geçersizdir. Çift bitişin mekaniğini çifte gitme sayfasında bulabilirsin.
101 Okeyde Taş Değerine Dayalı Puan
101 okey, düz okeyden tamamen farklı bir skor mantığı kullanır. Burada eli bitiremeyen oyuncular, elinde kalan taşların üzerindeki sayıları toplar ve bu toplam ceza puanı olarak hanesine yazılır. Yani 101'de her taşın bir maliyeti vardır ve elinde ne kadar yüksek sayılı taş kalırsa o kadar çok puan yazarsın. Bu sistemde yüksek puan kötüdür; maç sonunda en az toplama sahip oyuncu kazanır.
101'de okey ve sahte okey taşları sabit ve ağır bir değer taşır. Eli bitiremeden bu taşları elinde tutmak, en pahalıya patlayan durumdur. Aşağıdaki tablo 101'de taşların kabaca nasıl değerlendiğini özetler.
| Taş | Puan değeri | Not |
|---|---|---|
| Numaralı taş | Üzerindeki sayı | Örneğin sarı 9 elde kalırsa 9 puan yazar. |
| Okey (gerçek joker) | Ağır sabit değer | Elde kalması en çok cezayı getiren taştır. |
| Sahte okey | Ağır sabit değer | Numarası yoktur ama yüksek puanla sayılır. |
101'de ayrıca el açmak için bir eşik vardır: ilk açılışta masaya en az 101 puanlık per indirmek gerekir. Bu eşiği tutturmadan açmak ya da kurala aykırı taş almak ağır ceza doğurur. 101'in açılış, dağıtım ve ceza akışını 101 okey sayfasında, ceza durumlarını ise ceza puanı sayfasında topladık.
Düz Okey ve 101 Puanlaması Karşılaştırması
İki sistemi tek bakışta görmek, hangi masada nasıl davranman gerektiğini netleştirir. Aşağıdaki tablo en kritik farkları yan yana koyuyor.
| Konu | Düz okey | 101 okey |
|---|---|---|
| Puanın kaynağı | Sabit el düşürme | Elde kalan taşların sayısı |
| İyi yön | Puanını korumak | Düşük toplam tutmak |
| Başlangıç | Genelde 20 puan | 0'dan birikerek artar |
| Kazanan | Puanı en geç biten / en yüksek kalan | Maç sonu en az puanlı |
| Maç | Tek el yeterli olabilir | Çok turlu (3, 5, 7, 9, 11 el) |
İki türün genel kural farkını okey kuralları sayfasında daha geniş anlattık.
Düz Okeyde Örnek Hesap
Dört oyunculu bir düz okey masası düşün. Herkes 20 puanla başladı ve bir el bitti. Eli normal şekilde Ayşe bitirdi. El düşürme sistemine göre diğer üç oyuncudan ikişer puan düşer:
- Ayşe (bitiren): puanı sabit kalır, kazançlı çıkar.
- Diğer üç oyuncu: her biri 20'den 18'e düşer.
- Ayşe bunu okeyle bitirseydi: düşüş ikiye katlanır, üçü de 16'ya iner.
Görüldüğü gibi okeyle bitiş, tek elde masadaki herkesi belirgin biçimde geriye iter. Birkaç el üst üste okeyle bitiren oyuncu, rakiplerini hızla sıfıra yaklaştırır.
101 Okeyde Örnek Hesap
Şimdi aynı dört kişi 101 oynuyor olsun. Bir el bitti ve elini Mehmet boşalttı. Diğer oyuncuların elinde kalan taşlar şöyle olsun:
- Mehmet (bitiren): bu eli avantajlı kapatır, taş yazmaz.
- İkinci oyuncu: elinde sarı 5, mavi 8 kaldı, 13 puan yazar.
- Üçüncü oyuncu: elinde sahte okey kaldı, ağır bir ceza puanı yazar.
- Dördüncü oyuncu: elinde tek bir kırmızı 3 kaldı, sadece 3 puan yazar.
Bu örnek 101'in özünü gösterir: aynı sayıda taş kalsa bile, taşın üzerindeki rakam ve okey/sahte okey gibi ağır taşlar puanı uçurur. Bu yüzden 101'de yüksek ve riskli taşları erken elden çıkarmak skor açısından kritiktir; hangi taşı ne zaman atacağını hangi taşı atmalı sayfasında işledik.
Maç Boyunca Skor Tutma
Tek el değil, maç kazanılır. Her iki sistemde de elde edilen puanlar bir kağıda ya da uygulamada el el yazılır ve maç sonunda kıyaslanır. Düz okeyde puanını en geç tüketen, 101'de en düşük toplama ulaşan oyuncu maçı alır. Skoru doğru tutmanın en pratik yolu, her el bitince herkesin yazdığını yüksek sesle teyit etmek ve toplamı her turda güncellemektir. Böylece elin sonunda "ben bunu yazmamıştım" tartışması çıkmaz. Maçın kaç el süreceği de baştan kararlaştırılır; 101'de bu genelde 3, 5, 7, 9 veya 11 el olur.
Puan Tartışmasını Önlemenin Yolu
Puan kavgalarının çoğu, masaya oturmadan kuralın netleşmemesinden çıkar. Üç şeyi baştan konuşmak yeterlidir: hangi mod oynanıyor (düz mü 101 mi), okeyle ve çiftle bitiş kaç sayılıyor, ceza durumlarında kaç puan yazılıyor. Bu üçü netse el bitince kimse şaşırmaz. Geçersiz perle bitirme veya kurala aykırı hamle gibi durumların cezasını ayrıca ceza puanı sayfasında, en sık yapılan diziliş ve sayım hatalarını ise sık yapılan hatalar sayfasında bulabilirsin.
Sık Sorulanlar
Puanla ilgili en çok merak edilenleri aşağıda topladık. Daha derine inmek istersen ilgili alt sayfalara göz atabilirsin.